SAWI TÛR KA LA NGAH ASIN, KA NU.

Ka lehkha hmasa kha ka chah ang ngei che khân, i natna khum kotlânga thu, ka unaute chhiartîrin, i ngaithla kham lova, i chhiar nawn tîr leh thin tih ka lo hriatin, Chutianga min hlutsak a nih phawt chuan, thil dang pawh sawipui tûr che ka la ngah a, lehkha thû mai lo chuan i bulah ka titi ve thei si lo va, i hnêna ka sawi châk tak tak, ka sawi hman si loh kha, a chhunzawmna atân tia, ka ziakfung ka lek kân lai takin, “Ka nu a biak theih tawh loh”, tih thuin min rawn dêng dawt a, thaw dêp dêpa i chanchin ngaichânga kan lo thut reng lain, rei pawh rial lovin, “Ka nu chuan a tlin ta lo” tih thuin min dêng zui ta a nih kha.

A va mak êm !! chuti maia i liam chu ka ring ngam lo asin. Ka ziakfung ka lek kân laia, ka rilrua lo lang hmasa ber chu, kan khua atanga ni khat kal zet, Belleikâwn thlang Lo-a min riahpui tuma, kan Tui chawi naa Nghavawk lo awm kha, Tuiûm keh phawka min vuak hlum sak thûte kha sawipui zêl che ka tum asin, kha mi tum khân ka pa khân Thlâm hual khân Mangkhâwng a kam a, zan reiah Mangkhâwngin Sazu a delh chîk trâwt trâwt kan hriat chânga, kan hlim thin ziate kha, khâng thute kha ka lehkha hmasaah khân lo sawi hman ila, i lung a tih lên ve dâwn tehreng nên.

Tuirial phaikuam a ka pu Serthlum huan, ka pa’n a vah chhuah tuma, Serthlum rah nasa lutuk, a rah tla ringawt pawh kan ei sên loh, kan ei that peih loh avanga, a tui tal kan in peih tâkin tia, Bel khat hmawka min sâwr sak, chhûn tuihal laia kan in kuang kuang laite kha, mitthlaah a la châm reng mai ka ti. Khatih lai khân ka pa khân, Tuimang luiah min vahpuiin, Nghalim fuan min manpuite kha sawipui zêl che ka châk tehreng nen, Kha Nghalim kha a hringin kan ei sêng lova, Pher-in Rapchungah, phûr êm êmin i rêp dal mai, mahse sangha hring ei reng hnua, a rêp han ei leh chu, a hân tawh loh zia kan sawi dun thute kha sawipui leh che ka châk tehreng nên.

Chumai a la ni lo, kan Bâwngpui Rangi hmêl that zia leh, a hnute tui sâwr tirha, a hel thin ziate, nang chauh lo chuan tumah dangin a hnute tui kan sâwr ve ngam loh ziate, kha Bâwnghnute kha thenawm khawvêng, theka-a la tin ten, zing tin mai rawn la tûra, kan tapchhaka an thut bial taih lai che a, Dekchi Bêl ung khek khawka i chhuan lai, a so liam hlau va, Mau Fian ngata i chawk hliau hliau laite pawh kha, mitthlâah a la cham reng asin.

Thil pakhat, ka lehkha hmasaah khân sawi chhuah nachâng ka hriat loh, lo sawi chhuak ta ila i tâna ngaihthlak nuam êm êm tûr, nang nêna kan inkâra thurûk phawrh tûr ka nei a, chu thu chu i lei dam chhûng khân ka hrilh hman ta si lo che a, tûna Van nun i tem hnu erawh hi chuan, ka sawi chhuah ngai lovin i hre fiah nghâl ngei ang le. Mahse kha thû khân thu ril tak a sawi avângin, he Leia min la dampuite hnênah hian, nangma puala thlânthut kan neih lai pawhin ka lo phawrh tawh a, a la hre ve lote hnênah ka’n sawi tlang law law mai ang aw.

Eng dang a ni lo, Thlarau thianghlim harhna i chan nasat laia, mut pindana i tawngtai thin lai khân, tumkhat chu kha pindanah khân meizial ka lo zu ru a, chumi hnu chuan tawngtai tura i lût tûr, i lût thei ta rêng rêng lo maia, kha ka sual zêp rûk kha nangmaha awm Thlarau thinghlim khân a ngai thei lo a ni tehrêng a ni ang chu, i back chhuak leh ringawt thîn, “Engtizia nge maw le? ” tia i back chhuah leh thin lai khân, kei chuan a chhan ni âwm chu ka lo hre kar mai a, han sawi ngam chi lah a ni si lo. Khata tang kha chuan i thlarau chan kha ka zah phah khawp mai a, Kohhran Upa hre thiam lo awm thîn mah se, harhna chang tawh phawt kha chu ka lo tan ve hlur mai thin a, Biak In–a Mizo Hla thlûk nêm min sakpui duh lova, Sâp hla thlûk khawng tak mai min sakpui thin avânga, inkhâwm bâna Mizo Hla thlûk nêm sa tûra an kal khâwm thin naah pawh ka tel ve thîn a nih kha.

Mahni hnam lunglênna hnâwla, Sâp tih dân ngaihsânna kha Mizote zingah tûnah chuan a reh tial tial ta niin a lang, mahse kan chanchin tha hrilna lamah hian, mi hnam ngaihsân zâwng ngaihsânpui lova, Mizo lunglênnaa hnam dangte hruai luh kan la tum reng mai, hei hi chu kan sim lawk dawn lo niin a lang, he thil hi kei chuan ka haw hluah hluah, mi huat pawh hlawh dawn mah ila, thil dik lo nia ka hriat tlat avângin, a remchânnaah chuan ka sawi chhuak leh phawng thîn.

Ka vei zâwng sawi chhuahna lamah ka pêng leh ta vak mai le. Ka nu, he lei nun hi zawng a hrehawm êm a, a chhûnga chêng ten, thlâkhlelh tlâk loh hi kan thlahleh mai mai pawh a ni. Isua tel lo chuan nun hian awmzia a nei lo. Tûna kan awmna khawpuiah hian mi hausa tak tak an tam khawp mai a, an hausak êm avângin khaw lum leh vawt pawh hian an nun a nghawng buai ve pha lo, AC hnuaiah duh ang angin sik leh sa an control a ni ber mai a. Mahse chûng mite chuan Isua an neih tlat loh avangin, an hma lam hun thlîra, buaina lo chhuak tur nia an hriat chu an tawn ngam loh avângin an inâwk hlum leh ngawt thin. Nikum chhûng ringawt khân, mi 500 chuang zuk inawk hluma maw le!! Hmânni lawk pawh khân nula, Model hmêl tha lutuk chu a chhan hriat lohvin a inâwk hlum leh ringawt tawh bawk.

Hetiang hi a ni, kan chênna khawvela chu. Nang chuan a thlâkhlelhawm loh zia hriain, i lei taksa inthuamna chu hlîpin, vân taksaa inthuamin, chatuan nun bul i tan ta. Chu nun chu keini erawh chuan rinna mita kan thlîr pawhin, kan hmu thiam pha tak tak chuang lo, in khawsakna Van In nuam chu, kan la hmuh ve tlat loh avangin, nuam nia kan hriat ang ang tehkhinin sawifiah ve kan tum thin, mahse a fiah tâwk lo ngawt ang le, nang erawh chuan a fiahna i chang ta bik si a.

Mahse ka nu, keini chu Van mi kan nih ve miau loh avângin, hring nun i chan lai bâk kan hmu ve pha si lova, chu i hring nun chu chhui lêtin, nang kan ngaih che a bâng dawn lo a nih hi.

I tawngkam chhuak tinrêng te kha, a ri nên lam a la cham asin kan bengah. Fam i chan vâng maiin maw Nu nei lo kan lo nih tâk. A va na êm!! Chûn nu tel lo nun kawng kan zawh tâk hi.

I thlâkhlelh i tute ngei pawhin, “Engatinge, a pi a thih?” tiin, zawhna mak pui pui min zâwt a, ka chhâng thiam lo, ka nu, thihna hi sawifiah thiam a va har êm.

“Thla tam a awm tawh lo, min lo nghâk rawh, kan lo haw dawn”, tia tawngka ngeia ka sawite kha, a tak tak chang tûrah ka ruat asin. Nang pawhin, “Ni e, in fate pawh ka hmu châk tawh, kan inhmu leh em ang chu” i ti a. Khâng i thu sawi zawng zawngte kha, ka ngaih that nân lek a ni maw i lo sawi ?

I awm ta lo, tia min hrilh hlim kha chuan, awm dân tûr pawh ka hre thiam lova, ka ho vek a ni ber e, mite pawhin mak an tih khawpin ka hlim thei a, kan khawhar hnêma min lênpuitute nên pawh kan nui dar dar mai a sin. Mahse ka nu, phûngrual an tin hnu hian nang ka ngaih che a intan dawn chauh a ni awm e, zanin pawh hian ka lung a lêng êm a, ka nupui fanaute mut hnuin, hun inher rêng rêng thlir lovin, he lehkha hmanga kawm che hi nuam ka ti a, mittui nên, hun hlui thlîrin, i tana awmze nei lo mah nise, nang ngaia ka tah hi i phû hliah hliah nia ka hriat tlat avangin, khawvâr thlengin inkâwm zêl ang aw.

I phû lutuk ka nu, hei aia nasa pawh hi i phû. Ka pa nên in tha hrui neih zawng zawngin min châwm lian a, hahdam thei, thu chunga rorêl thei in nih veleh, natna tihbaiawmin a man nghâl che u a, thlah rêng rêng tum lovin a luhchilh ngut ngut mai che u a nih kha. Engatinge Doctor-te thiamna a sân tawh tehlul nên, kha natna hrik kher kher kha an thah theih loh chu le ? Chutiang zâwnga ka ngaihtuah chuan, ka thinlung hi a na thar leh thîn, Ka pa lek phei kha chu, a châng chuan Doctorte thiamnain a nunna kha a pawt tawi ni tein ka hre bawk. Chuvangin ka rilru nat thu hi, zan tairêk thleng pawha sawi chhuah hi in phû hliah hliah a ni.

Mahse thihna leh nunna hi Pathian tâ a nih miau avângin, a ulh zâwnga ka ngaihtuah zêl chuan, i Thlarau Thianghlim chan bawk khân a ngai thei lo leh palh ang e.

Tlai khawhnuah i chanchin leh nangmah vuina programe ka dawng leh si a, Internet khawvela i lung ka phun venaah ngaiin, ka lo dah tha ang aw.

A CHANCHIN
Pi Sapliani hi Upa C Ranga (L) leh Pi Zachhungi (L) te fa sawm zînga a upa ber dawttu niin North Serzawl khuaah February ni 6, 1932-ah a lo piang a. A pianpui unaute an upat dan indawtin :

1. Lalsapthuami w/o Tlangchangliana (L), Armed Veng South
2. Lalchhuanthangi w/o J. Lalpuithanga Sailo, Laipuitlang
3. Lalbiakkungi (L)
4. Ziakkungi (L)
5. Sumkungi w/o P.Vanlalvuana, Aizawl Venglai
6. R.Lalhmingliana h/o Lalrampari, Aizawl Venglai
7. R.Lalthantluanga h/o Zarzokimi, Shillong
8. Lalnunmawii w/o P.Liankhama, Electric Veng
9. R.Lalthanliana h/o Lalengliani, Mission Veng
te an ni.

Kum 1950 ah khan Upa R.Thangliana nen inneiin, fa pakua, fanu 6 leh fapa 3 an nei a, chû’ngte chu :

1) Lalsangzuali w/o Lalthankima Sailo, Ramhlun South
2) Zairemkungi, Aizawl Venglai
3) Hmingliani w/o H.Lalhmingliana, Darlawn.
4) Lalrinpuii w/o Lalhmangaiha, Darlawn.
5) Rohmingthanga h/o K.Laltanpuii Ramhlun Venglai.
6) Lalthapuii w/o Zoramchhuana Ramhlun Venglai
7) R.Lalhlunthanga h/o Lalthlamuani Tochhong, Chaltlang
8) Lalrinliana Colney h/o Mary Jones Lalthianghlimi, Pune
9) Lalkhumtiri w/o R. Vanlalhruaia, Champhai.

Pi Sapliani hian chanchin sawi tur a nei tam lo va. Mizo nu tak, taima rum rut mai a ni a. A nulat laiin Naupang Sande Skul zirtirtu a ni chho reng a, KTP-ah te pawh Branch Committee Member a ni thin. Kohhran zaipawlah pawh a theih ang tawka inhmang thin a ni. Tin, Kohhran Hmeichhiaah pawh hruaitu hlun niin, Committee Member te niin, Treasurer hna pawh a lo chelh ve tawh thin a ni.

KAN THEN TÂK
PI SAPLIANI
(1932 - 2010)

VUI PROGRAMME
A hun :19.11.2010 Dâr 12:00 Noon
Vuitu :Pastor R. Darkhuma
Thusawi : Pu Rohmingthanga (A fapa)
Tawngtaisakna :H. Zoliana, Bialtu Upa
Hla :Kan Pathian Hmangaihna Thukzia
(K.H No.40)

T H L A N M U A L
Vuitu Pastor

Pi Sapliani hi Thlarau mi tak a ni a, tawngtai ngaina, fate tana tawngtai reng mai mi a ni a. Taksa chetna te changin lam ngaina tak a ni a, a dam phawt chuan inkhawm thulh duh ngai lo mi a ni.

A NAT DAN :
February ni 2, 2009 khan chuap lam thatlohna avangin Civil Hospital, Aizawl-ah admit a ni a, thla hnih chuang zet enkawl a ni a. Chumi hnuah theih ang tawk tawkin in lamah enkawl chhoh zel a ni a. Oxygen tel lova awm thei lo a nih avangin chhum lo chat lova hip tur a neih theih nan ngaihtuahsak a ni a. In lamah pawh chauh thut thut a nei fo va, amaherawh chu Kohhran te leh mi thahnemngaite tawngtaina avangin a lo dam leh mai thin.

8.11.10 atang khan a chau leh deuh a, amaherawh chu ni dangah pawh hetianga a awm fo avangin tha leh mai tura beisei a nih laiin 17.11.10 zanlai pelh hret atangin a chau zual ta thut a, ni 18.11.10 zan dar 7:00 khan chatuan ram min lo pansan ta a ni.

LAWMTHU :
Damdawi ina a awm lai te, in lama enkawl a nih chhung zawngin Kohhran mi hmun hrang hranga miten min tawngtai puiin, min kan reng a, tin, Doctor leh Nurse te pawhin theihtawp chhuahin min enkawlsak thin a, heng avangte hian kan lawm em em a ni. Nizana tlaivara min menpuitu Ramhlun Venglai YMA te, vawiina min thlahliampuitu zawng zawng te chungah lawmthu kan sawi takzet a ni.

ENTEH MAW, KA NU.

Ka nausein tunge mi chawi ?
Ka nu, ka nu duhtak chu.
Ka dam lohvin tunge mi chawi ?
Ka nu, ka nu duhtak chu.
Ka dam lova, a tlaivara, min lo chawi mu thin,
Hah takin, chak lo chung pawhin,
Ka nu, ka nu duhtak chu.

Ka nu, kan naupan laiin a chunga mi khi min zirtir thrîn tiraw ? A rei ta êm a ka theihnghilh thren tawh, nang chuan i la hre chhuak vekin ka ring. Âw… i bulah awm ila sawi dûn leh ila ka va châk êm.

Mahse, tunah erawh trûlna avângin ram hla takah ka awmbosan tawh si che a, nang lah hrisêl lohna hrang hrangin a tlâkbuak avâng chein, i chanchin, thin ti thrâwng tak takin min dêng leh thut thrin, tunah pawh he lehkha hi chhiar turin, i mit a fiah tâwk lovin, i taksa chaknain a tlin tawh loh ka ring, mahse nangmah hmangaiha thlahlel ngawih ngawih tu che, ka ûnaute, i natna khum kotlânga thrûte kha lo chhiar tir la, nangmah ka ngaihtuah chânga ka rilrua khêl lova lo lang nghâl uaih uaih thrin hi ka lo hrilh ang che, i bulah ka awm ve thei si lova, he lehkha hi i bula ka titi ve teihna awmchhun a nih tâk avângin dawhthei takin lo ngaithla ang che aw.

Entehmaw ka nu, tuna ka awmna hi a ropui khawp mai a, kan pi leh pûte pialrâl beiseih ai pawhin a pui zâwk hialin ka ring, Chutih laia ka rilrua lo lang nghâl chu, ka pian hmaa kan ram retheih zia leh, Mautâm trâm a tlâk avânga, Zofaten ei tûr nei lova, Ram Bahra khur laia, ei tûr dapa an vah nasat ziate, Chu trâm tuar manganna avânga Trâm Do Pâwl ding khân, hnam chhan duhna a hring chhuak a. Chuvângchuan, Helnaah an luh phah ta a nih kha. Kha helna avang khan dimdawihna awm miah lovin Sipai khân an sawisa che u a, Ka pu In sak ropui tak pawh kha an hâlsak che u a ni lâwm ni kha ? Chutichuan, khaw chhûngah pawh awm thei lovin, Lo lamah in tlân chhe vawn vawn a nih kha.

Khatih lai khân i pum chhûnga ka la awm lai a ni. Ka nu, tun hnuah hian ka ngaihtuah lêt a, khatih laia i manganna kha thisen-ah min kai a ni ka ti lo thei lo, a mak lutuk, eng Dân mah bawhchhe lova ka awm lai pawh hian, Sipai Uniform ha ka hmuh ringawt pawh hian ka ti ril a la khûr ziah thrin asin.

Kan ram retheihna ngai pawimawh lova, Buhfai aia Bomb thlâk duhtu sorkar kha ka huat a zual thrin. Mahse ka nu, Hnam thuthlung lam chu ka vei angin i vei phâk ve tawh lovang, chuvangin chu lam chu ka sawpui duah lo mai ang che, i tâna thu ngaihnawm chu nang nêna kan inkâr a ni tiraw, chu lam thu chu ka sawipui zêl ang che aw.

Ka pa nên khan, kan nawmna tûr ngaihtuaha, hahthikûla, kâwla ni chhuak chhiara, ram Lo in feh thrin zia ka ngaihtuah châng pawh hian, a chângin ka lung a lêng a, a chângin ka thin a rim leh ringawt thrin, a chhan chu maw, mite khawsak nawm bik zia ka hmuh hian a ni. Tûna he lehkha ka ziah lai pawh hian, ka hmuh phâk maiah, kan themawnte chuan leilet tha lutuk an nei a, In atanga ban phâk lekah Buh leh thlai thra lutuk an thar chhuak thei bik a.

Nangni chuan chil chhâk phâk in tihte kha, chawhma kal te a ni a, a châng chuan nilêng deuhthaw kalahte khân Lo in neih thrin kha, In lo a hlat thrin êm avângin in Buh thar chhuah pawh, kan Khua leh Lo inkâr lai takah, Chhêkin sain in thiar ngat ngat a. Buh in thar chhuah tam châng phei chuan a kum leh Lo vah hun thlenga phurh thlen zawh loh chângte in nei thrin tiraw ? Khatih lai khân, Thawhtan niah Lo-ah min riahsan a, Inrinni-ah Pathianni serh turin in lo haw leh thrin a nih kha.

Ka nu, in Pathianni serh uluk theih zia pawh kha, tûnlai thangthar tân hian zir tham a va tling êm. Zîng dâr kua atanga zân dâr kua thleng kha chu, tui chawi, insûk, inbual thlengin, eirawngbâwl tih chauh loh chu, hna dang rêng rêng thawk lovin Pathian biak nân in hmang thrîn kha a ni a. Tûnah lah chawlhni bawhchhiat rêng a awm thei tawh lo.

Ka nu, Inrinni tlai in feh haw kan lo hmuah thrin che u kha ka mitthlâah a la châm reng a sin. Fanghmâ min rawn hawn dâwn tih hre rengin, kha Fanghma kha ah châkin, ka pa Iptepui min thruisak ngei mai kha ak chhuakin, kawng lakah kan rawn chhâwk thrin che u a nih kha, In ram riak lo haw lo hmuah che u kha a nuam thrin, mi nu leh pate kan tawh zut zut hnuah kan han inhmu ve thrîn kha chu a hlimawm thrîn tiraw.

Thil dangah pakai leh tawh ang sawi tûr ka ngah si, lo ngithla zel rawh aw. Tûna kan awmnaah hian Kohhran hrang hrang leh Biakin ropui tak tak a tam khawp mai a, mahse maw ka nu, inkhâwm tûr mumal pawh zuk awm thrîn lova maw le‼ an inkhâwmte lah chu, an ri che che chauh mai a, hetih lai hian ka rilrua lo lang nghâl chu, kan Kohhran-in Harhna kan chan laite kha a ni. Kha harhna avâng khân nang mi zakzum tak thrîn kha harhna khân a thrâwng tho ve che a, Biakin inkhâwm trantu nih pawh zak thrin khân, zahna awm hauh lovin Maichâm hmâah inzo taka i lâm laite kha a ngaihawm ta ti raw, tûnah lah pên khat pawh pên chhuak turin i ke a rit lutuk a ni si a.

Kha harhna kha chan ve tumin lâmtualah, khurh lâm chang ho zîngah ka luh ve pawh khân, kei ve chu ka lâm khawng ut reng ringawt mai kha a ni a, duh duha chan ngawt theih pawh a lo ni lo, threnkhat duh lo chung chunga chang tlat an awm lawi si. Hmânah hmânah, Harhna hmasa chang te zingah, Utrawk sawta sawt thrîn an awm a, Vai pakhat hian mak tiin Biakin kawngka atangin a lo thlîr a, chu harhna chuan a nuai ve ta thut mai a, “Het het, Mizo Pathian a tha lo” ti chung zelin Biakin chhûng lamah a sawt lût e an tih chu mawle.Thil mak ve tawk zawng ani.

Ka ngaihtuah zêl a kha harhna kha Kohhran Upa threnkhat, harhna hre thiam lo khan, fîm taka kalpui tumin an khak fak fak che u a, hlim hla kan sak kham loh leh in lâmpui nin theih lohte kha thlang duh lovin, solfa hla un pui maite kha an han thlang lui thrîn kha a ni a, a buaithlak thrîn ngawt mai tiraw. Kha harhna kha Kohhran thranna bulpui a nih nasatzia tunah hian ka hre zual deuh deuh mai ka ti. Harhna chang ve lo Kohhran ka hmuh hian, kan Kohhran kha ka ngai thrîn. Chutih rualin nang ka ngaih che a zual bawk.

Helam leh kha lam ti ang main thil pakhat ka’n zep tel leh lawk. Tûna kan kawmthlang lawkah hian Dawr lian zet mai chhâwng li laia sâng, duh duh thlan theihna ni âwm hiala thil chikim zawrhna. Thuamhnaw, bungrua, khâwl lam thil, Thlai hring leh ro chena thlan tûr awmnaah, mâwi lutuka an rem lai, kan duh duh kan pawt thla a, nawrlirhin ka nawr kual zung zung mai a. Thil lei a awlsam teh asin. Chutih laia ka rilrua lo lang thrîn chu, kum 10 mi lek ka nih laia, Silchar Vai hovin Lawnglêng hmanga an rawn tawlh chhoh, Tuirial phaikuama Thingrem lei tura ke ngata min kalpui kha a ni. I la hre ve reng em ka nu ? Zîngkârah kan chhuak a, kawng lakah chawfûn kan ei a, khaw thim hnuah In kan thleng leh chauh a nih kha. Haw kawnga ka tuihâl lutukin, Mau tui pai zawnga, Mau ka sah chhoh zak zak lai te, Tui kan hmuh lawk loh avanga Changel Tui min fehtirte pawh kha ka la theihnghilh lo asin.

Kan hun kal tawha i thiltih ka mitthlaa lo lang leh thut thrîn chu, Mizorama Buhfai uih kan dawn lai kha a ni, kha Buhfai dum mum hêl hûl, hânna nei miah lo kha, keini naupang ho chuan kan ei thei lova, Atra min siamsak thrîn a nih kha, Atra lah kha, kan mawmna tur Têl kan nei si lova, ur ro ringawt kha chu kan ei ning a, Mizo Chhangban chhuma min chhumsak leh ringawt thrinte kha mitthlaah a la châm reng mai ka ti.

Khatih lai khân, Ka pu Mâma’n Aizawl atangin Buhfai a rawn supply hlauh mai a, Kan Inah khân Buhfai bag kan rem ta ul mai. Ka pu Mâma khân thingtlâng chawhmeh kha a ei ve nawk nawk thiam si lova, Vawksa zuar awm laiin a lei teuhva, kan rapchungah khân i rêpsak dul kha, keini naupang ho tân khân chil ti puttu a lo ni a, meilum kan ai chânga kha Vawksa rep pawhthlâk tuma kan ban dêk dêk apiang khân, “ Khawih suh u, i pu ta a nih kha” tia min khap trinte kha i theihnghilh daih tawh ang tiraw.

Ka nu, nangmah ka ngaihtuah chânga ka rilrua lo lang ziah dang leh chu, ka nupui neih dâwna min lawmpui tura in lokal truma, Thlawhna Ticket confirm loh nena Airport in pan i sawi chhuah kha, kha thu kha Pathian thu ka sawi chângte hian ka la telh fo thrîn asin. A ni ngawt mai ti raw, Thlawhna ticket confirm neite chuan, lungmuang takin Thlawhna an lo nghâk a, nangni chuan ticket confirm loh in neih avângin, thaw dêp dêpin, kan inneihnaa tel ve theih loh hlau rêng rêng khân, kha terminal building-ah khân in awm a ni si a. Vanram kalna kawngah pawh hian ticket confirm loh nêna kal tum chu a buaithlâk ngawt ang ti raw.

Sawi tûr ka la ngah lutuk, mahse i chau lutuk ang e, mu hahchâwl tawh mai rawh. Taksaa kan inhmuh leh theih nân ka tawngtai thrîn, kan inhmuh leh ngei pawh ka ring, hmânnia i natna avanga, mumal lo zeta i tawng thin zia ka unauten min hrilh hnu khan, hei, rin loh takin i lo harh chhuak leh a, nichin lawka phone-a kan inbiak pawh khân, i trawng a la fiah thra lutuk. Thu awmze nei takte chu i la sawi lehnghâl. “Harsatna kan tuarte hi Pathian remruat a ni thrîn” i la ti hrâm hrâm thei a. Mahse ka nu, harsatnaah pawh thihna êm hi chu thleng lo se ka duh thrîn, i chungah lek phei chuan la thleng lo se ka duh lehzual.

Kan duhthusâm hi Pathian duhzâwng a nih lohva, taksaa kan inhmu thei tawh lo a nih pawhin, heihi erawh ka tiam ang che. Vanram kawtchhuahah min lo nghâk la, kei chuan ticket confirm nên ngeia nangmah tawng tûrin, tûna ka lei nun hi ‘Krista nên’ hman ka lo tum zel dâwn nia.

NGAWLVEI DIARY

Enkawl tha peih lem lo mah se, a fapa mal neih chhun a ni tlat. Zan pawh a rei ta, a lo haw thawm reng a hre si lo, a rukin a zawng ruai a, a chet tlatna thin, veng keltila a tlawm mualte a zawn hnu pawhin a hmu si lo. Beiseina bei ti dawng atan tal tiin, a room kawngkhar a va nam a, chhung lamah a lo inkalh a ni. A au vak vak a, a chhang lo, chu kawngkhar chu Thirtiang-in a kar hawng a, thinphu zawkin a fapa ngei chu a va hmu ta.

Mahni maia chinfel chi a ni lo, Lungngaihna kaichhan a sawm kual a, a rang a rangin a hria apiang an tlan khawm a, Nulate tana room tihbaiawm, chu fapa mal chuan a lo buatsaih a ni tih an hmuh chuan, nghawng valh tawk awm lova hrui mar insuih phelhtu nih chu chakawm lo tak a ni.

Biak In Dar pawh chang pha lo fapa mal chuan, hmuh hmaih hauh loh turin Dawhkan-ah Pen leh Dairy inkeu sa a dah ngat a, a thu ziah chhiartu apiangin an lainat a. A vuinaa kalte ti ti ber pawh a thu ziak chu a ni tlat.

Hei hi a ni a tobul chu, a pa chu a tlangval laiin a luck hle, eng dang vanga luck a ni lo, Pen leh thluak phakar hmanga sum hai chhuak thiam a nih vang mai a ni. Chu tlangval luck chuan inrin lawkna awm hauh lovin an khaw Miss a rawn hawn nawlh mai a. Makpa mawm melh nu leh pate chuan, ni thum tuk thlengin an fanu chu rawn lam an tum lo nia.

Nupa tuak tharte chu hun eng emawti chhung chu an hlim ve chiang a lawm, mahse ro sum lungkhamna mai chuan hun rei a daih lo. Nu ber an cheh zia chu thenawmte ti ti ber a tling nghal pau a. Pa ber pawh a leng zing lua a ni ang. Nu ber lungawi lo, third floor In chhunga ang ri chu a ring narawh e. Pa thinin a tuar ta lo, transfer order a pe lo ang em ni ? chhuah loh chuan... pawi zawk ang.

Pathlawi khua a har hman mawlh lo, a hrai chawi, chunnu pawm a phal loh chu lainate enkawltirin, “Zalen ka ni lo em ni” tiin a fawr zak zak mai le.Chu pathlawi chu Mz-01 nen a leu kual vel a. Pheichham umin Nula ke sir no tak tak, Tin rawng, nimina sen duk, vawiina sen lar lehta-te chu, chu pathlawi Inah chuan an leng a, zuk leng tlut tluta maw le.

Fapa nikhaw hriat hun a thleng ta, pheichham um Nulate chuan a lung an ti awi hauh lo, a pa lah chuan chunnu koh a tum der si lo. Pa fa lung a rual thei lo, nagmah mahni hmunah, kei ka hmunah tiin, mahni lungawina ve ve an zawng ta.

Fapa mal neih chhun chu, fapa tlan bo ang maiin a fawr bo a, Tet laia ban zai takngial pawh hlau a te tuar tuar khan, Daifem Dispensery-ah, hlauhna nei map lovin a inchiu ta mawlh mawlh mai. Thisen zam kal tha lai a pump puah hnu pawhin sim tang e a ti chuang lo.Ban, Ke, Nghawng, course hrang hrang a zawh hnuah, kap bih course-ah a lut leh ta. Chutih lai chuan a ni, a Dairy-a thu ziak lungchhiatthlak an hmuh tak, a hawrawp sin hle mah se, a thu erawh chu hraw tak a ni. A thuziak chu hei hi a ni.

Aw, mi vanduai ka va ni tehlul em

Ka tan nun hian awmzia a nei lova,

Mite chuan enkawltu nu leh pa an nei a sin,

Kei lah chu tet te atanga Nu hmel hmu lovin,

Pawnah ka chhuaka chutah pawh

Misual hmel hmu duh lo ang maiin,

Lehlam hawiin min kal pel zut zut a.

A va na em, tunge min chhan dawn ?

Mi felte chu Pathian fak turin an kal suau suau a,

Kei zawng kawng sirah khawharin ka thu a,

Sawm tu reng ka hmu ngai si lo.

An zai ri leh an hlim thawmte ka hriatin,

Aw Pathian, nangmah fak hi ka chak ve thin a sin.

Ka tan khawvel hi a thim zo ta,

Aw, nun hi ka va ning tehlul em,

Tu’n min dem se dem lo se,

Ka nun hi ka ta a ni lawm ni ?

He khawvelah hian ka leng ve ta lo,

Aw, din that theih nun neih ka va chak em,

Mahse, mahse a tlai zo ta,

Khawnge ka tih tur chu ka’n ti thuai teh ang.

Ka lung min len

Cell Phone leh Coca Cola culture atang hian, kan sulhnu (Sephung laih culture kan ti ve mai dawn em ni ?) ka thlir changin ka lunglen a zual thin. Mahse lunglen thu chu ziak fung hmanga ziah fiah a har hle si, fiah zo lo mah se lunglen thu sawi chu tu’n min sel lawng chu tiin Sephung laih thu atangin bul kan tan ang.

Khatia Vawk ek verh sata Sephung kua a lo awm kha chuan, phur fahranin laih hmasak kan inchuh a, Bawng ek Sephung ai chuan a huai ngei dawn tih hriain, a hmu hmasa tu nih pawh kan intithei nghal lar mai a ni. Chutichuan, kan beiseih ang ngei, Sephung ki tha ber bawr kan han lai chhuak ngei mai a, kut zungpui leng tawk velin lei kan hai khuar a, thiante Sephung nen inhawitawnin kan dah a, an inpan ta hriau hriau mai le, mumang lamah pawh vawi tam tak kan lo mangphan, Vawk ek Sephung ngei mai chuan thiante sephung a si tawlh dar dar lai han hmuh chu, kan tun lai Tom and Jerry film ai mahin kan hlimpui zawk a sin. Aw... kha ka Vawk ek Sephung te kha aw.

Zan Pawnto: Khatih lai hun khan zan pawntote kha a nuam thei helh helh a sin.
Kha lai Thing sat ri koh koh kha tunge ni ?
Keimah Sanghalhriama pa
Nauva thei thur ei zo tu
Engtik laiin nge ka ei zawh ?
Hmana hmana i fa lu bawk te nena in khel rik bep bep kha
A hmin nge a hel ?
A hel pawh a hmin pawh
Insualah nge inbuanah ?
Insualah pawh inbuanah pawh
Zat leh zaat.... insualah. Zat leh zaat.... insualah.

A va nuam thei laih laih tak em. Khatih laia kan School zirtirtute khan Home Work min pe ve ngai lo, kan zir chin chu School-ah min thiam tir nghal vek a, kan ban dawn apiangin Mai a lum e huiah tih kha min sawi chhuahpui ziah bawk.

Mahse, zan pawnto kha chu VDP awm chin kha chuan an phal ta meuh lova, keini a hrat fal zualte khan, khap mah se kan la pawnto lui vei rawk a le’h. VDP an lo kal ....tih leh mi In hnuai a bihruk kan rual a, Toarch Light-in min rawn en ta pup pup mai, tlan chhiat ngam ni tawh nghal lo. Hruiin min thlung khawm dul mai a. Awi ka nuu.... ti dek dek kha chu an vaw pawp zel a. Min sawi thaih a "Thana-ah kan dah ang che u, in ek in ei dawn a ni mai" an tih phei kha chuan, ko phak ni ila ka pa ka ko chiang bal ang. Khatih lai a ka pa kha, khawvel a mi zawng zawng ngamtu a ni miau a.

Tui chen: Kan khatih lai khan, kan Swiming Pool neih vete chu, fur laia tuihawk tling khawm kha a ni ve mai a. Chu tuihawk tling khawm chu, tlai School ban leh Inrinni te hi chuan lun tak a ni. Chhungte hriat lohvin chu tui tling nu tak chu tlan chung ngatin kan han pan a, thianten min thlen khalh ang tih hlauvin, ke zungpui chhuih thi sung khawpa chakin kan tlan thin, mahse a thleng hmasa kan ni ngai tak tak chuang lo. A thleng hmasaten duhtawka an chen nut sa chu tenna reng nei lovin kan han zuang thla ve tawp mai a. Tui cheng thiam nih duh vang hrim hrim khan, Beng leh Hnar leh Ka-ah a lut dawn tih hre reng chungin, mit chhing sur sur chungin kan zuang lut a. Chutih laiin aia ute an lo thleng a, tui atanga kan chhuak tur kha min lo nam pil zui leh a, thawk lak hman ni tawh nghal lo, Tui nu zet chu duh aia tam kan hak bawrh a, puar ul khawpa chu tui in chuan kan inham chhuak tawih tawih thin, mahse kan sim phal chuang reng reng lo.

Mas: Khatih laia kan Mas kha, Mas tak tak a va ni chiang em. Tlangsam a par atang rengin a Mas tan tawh a, nu leh paten thuamhnaw thar min leisak dawn bawk, halpuah leh silai lem pawh min lesak an tum. Pocket money atan thingfak kan tuak a, Ui pum tia leng lawng hi Chem ngatin kan kit a, duham luatah zawh tawk aia rit hret kan kan pu haw taih taih a, In lamah nuten min lo eh phelsak a, fak 30 Rs.1/- in kan zuar thin. Rs.10/- man kan tuak daih hman chuan Mas chu cho tak kan ni.

Mas a lo hnai ta, Hnah la hlui an siam dawn avangin, chhang funna tur leh chaw eina tur Changel hnah lain, phur fahranin daiah kan liam diah diah thin. Changel na na na ren miah lovin kan kit pawp pawp mai a, a zung thler thiam ve loh avangin hnah 30 hawn turah kung 10 laite kha kan kit thin.

Biakin chei nan Tartiang kan la ngei ngei bawk, Tartiang chu Kuva kung ang deuh hi a ni a, feet 10 chen vel hi mi pakhatin kung 10 te kan pu haw thin, Biakin hungnaah leh Biakin thuthlengah kan tung fur mai a, Pulpit sir tuakah pawh phunin, thusawitu dip phak lo tawk velin a hnah kan tawn zawm a, Baloon leh lehkha cheh mawi kan thlun beh phei chuan, Biakin chhung chu a ngaw khung tawh mai a ni

Zan tlaivar ngei ngei tur, kan hlim emaw hlim lo emaw Mas nawn kan duh chuan kan tlaivar phawt tur a ni, tih ngaihdan nghet tak kha kan nei a. Zai tha ve peih lo, Mas meipui ai ho hlei hlei kha tlaivar tum an ni a. Zing dar 3 a rik tawh chuan, Kohhran ho In tinah lutin Mas nawnna tur pawisa khawnin kan Carol thin. A va nuam thei hep hep em.

In tinah chhang ban ei tur Belpuiin kan chhum khu vut vut thin bawk a, Mas chhung zawng khan ei tur kan tlachham ngai lo a sin. Khatiang U a ma kha tunah chuan a bo zo ta.

Thang kam: U-te hnung zuiin Thingtumbu rah tlan Thangthleng kamnaah vawi duai lo ka kal ve thin. Thang en tuk chuan tho hma thei tak kan ni. Tuklo, Tawllawt a lo inhren beh ngar phei chuan kan rak teng tung mai thin. Tui tlan Sava thang kam pawh kha a nuam chiang a lawm, thang kam tukah thang enin, lui hnar atangin kan han chhuk a, Thang ngul a lo kan auh chuan "Eng tak awk ang maw?" tiin phur fahranin lung nalah kan tawlh tha zawt zawt a. Vate takngial pawh lo awk se, kan hmu lian viau tho. Ramparva ka awh tuma, Sate-in min lo ei then sak kha chu tun thlengin ka la ui.

Tlema kan len deuh-ah Sahdal thang leh Thangchep te, Beai thang kamte kha ka thiam ve tawh a, awk thei pawl ni lo mah ila a hrat pawl chu ka ni ve hrim hrim, Beai thang, Ramar leh Vahrit awh ngei ngei ka tumnaah, sazu ka awk mauh mai kha chu, nuih za lamah a kal zawk. Ka pain Thumi Fal a siam min ventir a, a ni kahtnaah Pit Sava 20 teh meuh ka delh a. a ni hnihnaah Vathu 2, a ni thumnaah Ramar ka delh tum ngat kha chuan, Thangchhuah-ah ka inngai tawp.Tunlai thalai hovin "Bawn tawp" an tih aiin a bawn zawk tawp.

Thlaam hualin Vaithang ka kam a, ka pa Mangkhawng delh aiin ka awh tam daih zawk tuma ka intihtheih zia mai chu.Thlam sawi takah chuan, Zupawl tuam kha asin nuam ni, Thlam bul Buhpawl-a Sazu riak kan han chil chhuak a, Uten Len-in an lo man chik tawt tawt mai a, zanlaiah a thau tha tha, Muk hnah nen kan han pum chhum a, riltam vawrtawpah kan han keih chhum hmawk hmawk mai chu.... awi, ka chil a la ti put.

Kilen zar te hlei hlei kha a sin nuam chu. Mau pahnih hmawrah Len hlai hlep hlawp kan tawn bet a, Kilen zarna mau tun chhuah remchang turin, Mau ban pahnih, kawng chen vela sang kan phun a, a hmawrah mau tlawn pakhat kan kham a, Vaki liamna thin kawnah, Vaki rual lo liam changin kan thu khar mai a, "Ki ki" a tih ri kan hriat tawh chuan, thawk pawh kan thaw tha ngam tawh lo, beiseih ang ngeiin kan Kilen zar a rawn su ta, kan mau tun pahnih chu insi rawpin kan khawm a, Lena Vaki tang te teng tung chu Leiah kan han tluk a, an thlawk chhuak leh hman ang tih hlauin, an Luah kan seh sawk sawk tawh mai a ni. Nuam tak a ni. Vanneih phei chuan Vahui rual pawh man chang pawh a awm a sin.

Sava veh: Sava veh tur awm tawh lohna rama kan chen hnu hian, kan tleirawl ve ek ek hun a, sava veh nuam kan tih theih zia kha. A ruka ngaihzawng neih lai ngei mai khan, ngaihzawngte tui chawi en thlak pahin, Tuikhur kawng chhakah, Sava thawm leh Hmeichhe Tin khai ri kan ngaithla kawp a, a ruka kan ngaihzawngte kan chan chhuah phei chuan, Sava reng kan ngaihtuah tawh ngai lo, kan be ngam pawh chu a ni lem hlei lo a, aw kan han thian kharh a, an rawn hawi chhoh zauh chuan, kan lo lawm ve veng veng mai nia maw le.Sava kan perh thlak tawh phei chuan, a hmul kan pawt thawt a, an hmuh ngei tur khan kan han chhem leng chem chem mai chu, min ngaihsan ve hmel khawp thin a sin. Tlaiberh, Tukhumvilik, Chhawlhring, Kolrit tih ang vel kha chu ka perh thla ve nual tawh.

Tum khat chu ka U nen, kan In bul Zawngtah kunga Thizil Sava fu khawm kan perh a, an thlawk huk a, kan bula inchhawng chu an su ta tuk tuk mai a, kan bul velah an rawn tla tawp tawp mai a, chutia Sava tla kan chhar ta nghauh nghauh mai chu mumang a ang rum rum zawk. Chhum zing chuai chuai avang khan, kha In chhawng var vo kha chhum emaw an ti ni ngei tur a ni.Tunah hian khang Thizil Savate kha khawiah nge a awm tak ang aw, an thawm hriat tur lah a awm der tawh si lo.

Sangha man: Sangha man rau rauah, Ru leh Hlingsi raha Sangha man ai chuan Chinaia man kha a nuam fe zawk. Tum khat ka Ute nen Hlingsi rahin Sangha kan vua a,Hlingsi rah chu kan chhum hmin a, chu Lui teah chuan a tui kan leih a le’h, a phuan ta bulh bulh mai, lui dung tluan chuan a var vo mai a, Hlingsi phuan kara Sangha rui man chu buaithlak tak a ni, a phuan a reh tawh chuan Sangha an lo harh leh tawh si a, kan ei khawp pawh kan man ta meuh lo niin ka hria.
Middle School kan kal lai a, Picnic-a kan kal a, Chinai hmanga Sangha kan vuak kha chuan kan man tam khawp mai. Chu aia nuam zawk chu, ka pa nen nghafuan kan ven tum kha a ni. Nghalim rual, dum khup mai, Lui te hnar lamah an lo tui tliar tliar a, thawm dim em emin kan lo thlir a, an tui zo ta maw tihah chhak lam atangin kan hnawt thla a, kan Bawng dawhah an tla per sup sup mai chu, NLUP dawng ai mahin kan hlim zawkin ka ring. Sangha Tui, a tui chhuah tawh, Tui ami ruh leh chu tih chi loh tak a ni, chhum mah ila a hmin thei tawh reng reng lo nia.

Hlawh tlem: Pocket money atan inhlawh kha kan hrat khawp a. Inhlawh azawnga ka inhlawhna hlawk lo ber chu, Forest Department-in Road Side plant an phunna tur, phelsepa a hungna tur kan siam tum kha a ni. Mau sah chawp, phel chawp, bial nalh tak hungin pakhat hung man Rs.5/- a ni. Nilengin 5 ka hung ve hman a, tlaiah a en dik tu a lo kal a, ka thil hung chu chhia a ti ngang a ni ang, a nam thlu ta mawlh mawlh mai a, pakhat chiah min zuah sak a, a tuk zingah phur fahranin hlawh la turin a Inah kan kal a, ka thil hung chu a lung thlu tak tak chuang lo, khawngaih hlawh Rs.2/- min pe.

Saihlum hrual pawh kha a hlawk lo khawp mai, 1000 kha Rs.1/- in kan hralh thin a, zingkarah Tlumpi lei tih so umin, thiante hmakhalh tum reng rengin, khaw vawt karah kan tlan chawn chawn a, hlum so lum vat vat kan han sawk tan tan a, kut chat rum khawpin kan hrual thin a nih kha, thianten vawikhatah pali te an hrual theih laiin, pahnih chauh kha mum tha lo zetin ka hrual chhuak ve thei a, Rs.1/- man hrual chhuah chu hautak deuh a ni.

Mahse, Pioneer (Santal) Camp-a Antam zuara, "Ka pu, sabji lei duh em" tia kan luh dak dak te, Ankhapui leh Hmarcha zuara Bazar kawng sira ka thutpui tumte kha chuan Rs.10/- hi chu kan hum thlan ve dup thin a nih kha maw le.

Tlangsam bawh: LP School tlangah, at huai kan ti dawng nge, hlauhna reng reng nei lo khan, a tangkaina pawh awm miah lovah, Tlangsam phul kha, dul khem nuanin kan bawh thla thin a nih kha, pem damdawi lah chu Japan hlo a tha tiin, a tui kan nuai chhuak a, kan sawr mawlh mawlh zel mai maw le.

Chawhmeh zawn: Thlasik chul ram chawhmeh zawnga chaw fun nen kan thawk chhuak thinte kha, lung a va ti leng ve tho em. Tumbu, Aidu, Phuihnam chawr no, Chingit zik no, Thingthupui zik no te nen ip te puar laha kan ah haw theih chuan mi hlawhtling hawin kan haw a, kan chawhmeh hawn tui lam ai mahin a boruak kha a ni hlimawn chu.

Chakai meichher chhit: Dai ami Aibuh kan chhat a, chawhnu her lamah kan rawh rim nam cham cham a, kan thler sin sang mai a, Ip te puar lahin lui lamah chaw fun nen kan liampui a, Lui dungah Lungin kan delh thla zauh zauh a, khaw thim nghakin meipui kan chhep a, meichher tur mau pum tha satin, a chhungah Khawnvartui kan thun a, puanin kan hnawh tawt a. kan peih fel veleh chaw fun kan phawrh a, Bekang ro leh Nghathu fun kan thet nam hak a, zan thim hnuaiah Lui tui luang ri kar kar ngaithla chungin, puar lahin kan ei thin. Khua a thim tha ta maw tihah Chakai man turin Lui dung kan zawh chho ta, Aibuh kan chah ngei mai kha, Chakai bawpui lian fahran mai khan a lo chep hriau hriau lai kha kan man chat chat mai a, Ai ipah kan khung nghauh nghauh mai kha chu nuam ve tak a ni. Mahse man tam tawh chuan, Ai ip ak tu nih kha a nuam lem lo. Chakai thli kha kapah a luang thla a, kap thip hlurin kan kal hnak hnak thin.

Sawi vek sen pawh a ni lo, Thlasik apianga Antam tui pek tur Tui, Tui um pahnih khirha, tui kan chawi tang tang lai te, Tui um Culture pelh hnua, Plastic Galon kan put khuar dawk dawk thin ziate. Dai bula Chaihchun Lu bur tiat tiat ka chaih haw thin te, Telhawng pa vai-a Vawk kawng kan zawh kut kut thin te, Pioner Camp-a Ata ei bang chang a, chawlhni tlaia thiante nen kan phei dam dam thin ziate kha, kan boruak hip chu sang lo ve tak a ni.

Pastor Bial Naupang Sunde School khawmpui kan lak nat thin zia leh nawm theih zia kha aw.., khatiang khawmpui kha khawmpui zawng zawngah a la pui ber awm e. Veng thenawmah ke ngatin nilengin kan kal thin, Pakhatna kan nih hlauh phei chuan World Cup Champion aiin a nep chuang lo a sin.

Nu leh pate Buh lak sa, Fasuar-a kan lo pal darh chuai chuai thinte pawh khan lung a va ti leng tak em, Tunah chuan Fasuar chu a lem nen meuha sawi fiah a ngai ta. Kan kawmthlanga kan Ar leh Ramar kan insualtir te pawh kha, tun lai mite tan chuan thawnthu ang a ni ringawt. Kar tawp holiday hmang tura zirtawp ni apianga, tlai School ban veleha, Lo lama riak tura, feh kawnga kan kuk thla noh noh thinte hlei hlei khan ka lung min len. Tunah chuan Chhekin a awm tih pawh hre lote zingah kan khawsa ta si a.